Afya ya kinywa/dental health

 

Afya ya meno yetu  na mfumo kamili wa kinywa ambayo hutuwezesha kutafuna, kuzungumza, na kutabasamu inajulikana kama afya ya kinywa.

Kumekuwa na idadi ya juu ya magonjwa ya kinywa yanayotokana na watu kupuuza afya ya meno na sehemu zingine za kinywa.Magonjwa ya meno huwa yanapuuzwa na wagonjwa hadi wakati hali inakuwa mbaya Zaidi,ili kutafuta usaidi wa matibabu ya afya.Hili ni jambo ambalo nina huzunisha hasa katika sekta ya afya ya umma.

Kulingana na shirika la Afrika CDC, 2020  ni muhimu kudumisha ya kinywa kwa jumla ili kuepuka maradhi.Kutofuatilia usafi wa meno kuna changamonoto kama vile  kuathiri uwezo wetu wa kula vizuri, kuzungumza na kushirikiana. Ugonjwa wa dental Caries au  pia inajulikana kama kuoza kwa meno, na ugonjwa wa periodontal ni matatizo mawili ya kawaida yanayoathiri afya ya kinywa.

Kulingana na Shirika la Afya Duniani(WHO) ugonjwa wa periodontal ulijumuisha visa vingi nchini Kenya, ukiathiri karibu wagonjwa wote wazima na watoto. Aidha, 98.1% ya watu wazima waliochunguzwa walikuwa na uvimbe wa gingival, ikilinganishwa na 75.7% ya watoto ambao walikuwa na damu ya gingival . Mashimo, pia hujulikana kama caries ya meno, husababishwa na bakteria ya mdomo ambayo huunda asidi ambayo huharibu sehemu ya juu  ya jino au enamel. Kwa upande mwingine, ugonjwa wa periodontal huharibu ufizi na tishu zinazounga mkono meno. Gingivitis, ambayo husababisha uvimbe na kutokwa na damu kwa ufizi, ni hatua ya kwanza. Endapo  haijatibiwa, inaweza kusababisha periodontitis, ambayo inaweza changia  kupoteza jino.

Kupata huduma ya meno inaweza kuwa changamoto, hasa katika jamii za mashambani za Kenya. Zaidi ya hayo, kuna matukio ya juu ya kuoza kwa meno na ugonjwa wa periodontal kutokana na sababu kama vile tabia duni za usafi wa kinywa, vikwazo vya upatikanaji wa huduma ya meno, na ukosefu wa ujuzi kuhusu afya ya kinywa. Ili kukabiliana na changamoto hizi na kushughulikia mahitaji ya jamii, ni muhimu kukuza elimu ya usafi wa kinywa, kupanua upatikanaji wa huduma na kutekeleza hatua za kuzuia kama vile kuhimiza lishe bora, kuepuka vyakula vilivyo na sukari nyingi, na kupanga elimu kwa jamii ya afya ya meno. Hivyo basi , ni muhimu kuboresha afya ya kinywa, kupunguza kuenea kwa magonjwa ya afya ya kinywa, na kuinua kiwango cha maisha ya jamii. Zaidi ya hayo,  data inaweza kutoa mitazamo muhimu kuhusu hali ya afya ya kinywa na jinsi au mikakati ya kukabiliana na maradhi.

 

Sababu tatu zinazo sababisha  kuenea kwa  ugonjwa wa mdomo

 Usafi duni wa Kinywa: Kutopiga mswaki  au kutofuatilia jinsi ya kupiga mswaki ipasavyo kunaweza kusababisha mkusanyiko wa plaque na tartar, ambayo huongeza hatari ya caries ya meno (cavities) na ugonjwa wa periodontal (gum).

 Matumizi ya Tumbaku: Uvutaji wa tumbaku na utumiaji wa bidhaa zisizo na moshi ni sababu kubwa inayo changia hatari na kusababisha saratani ya mdomo, ugonjwa wa periodontal, kuoza kwa meno, na shida zingine za afya ya kinywa.

 Lishe Isiyofaa: Ulaji wa vyakula na vinywaji vyenye sukari, vyakula vyenye asidi, na mlo usio na virutubishi muhimu unaweza kuchangia kuoza kwa meno, mmomonyoko wa enamel ya jino, na ugonjwa wa fizi.

 Huduma/miradi  ya mafunzo ya usafi wa Kinywa

 Warsha za Jamii za Elimu ya Afya ya Kinywa: Kuandaa warsha katika jumuiya za wenyeji ili kuelimisha watu wa umri  zote kuhusu umuhimu wa mazoea bora ya usafi wa kinywa. Warsha hizi zinaweza kuangazia mada kama vile mbinu sahihi za kupiga mswaki na kung'arisha, umuhimu wa kukagua meno mara kwa mara, na matokeo ya usafi duni wa kinywa. Wataalamu wa meno wanaweza kuonyesha mbinu, kutoa nyenzo za kielimu, na kujibu maswali ili kuwawezesha washiriki kutunza afya zao za kinywa bora.

Huduma/Programu ya Matumizi ya Tumbaku:

 Mipango ya Kuacha Tumbaku: kutoa programu za kukomesha tumbaku iliyoundwa mahsusi kwa watu wanaotumia bidhaa za tumbaku. Programu hizi zinaweza kujumuisha vikao vya ushauri, vikundi vya usaidizi, na ufikiaji wa tiba mbadala ya nikotini au usaidizi mwingine wa kukomesha. Shirikiana na wahudumu wa  afya, mashirika ya jamii, na mashirika ya afya ya umma ili kuongeza ufahamu kuhusu hatari za kiafya za matumizi ya tumbaku na kutoa mbimu za kuacha.

Huduma/Programu ya Lishe Isiyofaa:

Mipango ya Elimu ya Lishe Shuleni: Tekeleza programu za elimu ya lishe shuleni ili kukuza ulaji bora na ujuzi wa afya ya kinywa miongoni mwa watoto na vijana. Programu hizi zinaweza kujumuisha masomo, maonyesho ya upishi, na shughuli za vitendo ili kuwafundisha wanafunzi umuhimu wa kula mlo kamili kwa afya kwa ujumla, ikiwa ni pamoja na afya ya kinywa. Shirikiana na wasimamizi wa shule, walimu na wataalam wa lishe ili kujumuisha elimu ya afya ya kinywa na viwango vya mtaala vilivyopo na kuhimiza uchaguzi wa chakula bora shuleni na nyumbani.

Kwa kushughulikia mambo haya mahususi ya hatari kupitia huduma na programu zinazolengwa, jumuiya zinaweza kuchukua hatua madhubuti ili kuzuia ugonjwa wa kinywa na matatizo na kuboresha matokeo ya jumla ya afya ya kinywa.