Preeclampsia

 

Preeclampsia: Tishio kwa Wajawazito na Watoto Wachanga

Na: Afyamazingira Staff Writer • Imetangazwa: 29 Oktoba 2025

Dalili za ugonjwa  (Picha: Cardinal na Pine)

Utangulizi — Hatari Isiyo na Dalili za Mapema

Preeclampsia ni hali inayojitokeza baada ya wiki 20 za ujauzito ambapo mama hupata shinikizo la damu na dalili za uharibifu wa viungo kama figo au ini. Hali hii inaweza kuendelea haraka na kuwa hatari kwa maisha ya mama na mtoto. Nchini Kenya na maeneo ya Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara, preeclampsia inachangia kwa kiasi kikubwa matatizo ya uzazi na vifo vya mama na mtoto.

Hadithi ya Mary

Mary (jina limebadilishwa), mwenye umri wa miaka 26 kutoka Embu, alianza kuhisi kuvimba na maumivu ya kichwa katika ujauzito wake wa kwanza. Vipimo vya kliniki vilionyesha shinikizo la damu kidogo lililoinuka. Baadaye alianza kuona ukungu machoni na kuhisi maumivu makali. Alikimbizwa hospitalini na kujifungua mapema wiki 32; mtoto wake alizaliwa na uzito wa kilo 1.4 na alihitaji uangalizi maalum kwa wiki kadhaa. Mary alipona, lakini tukio hilo lilimwacha na wasiwasi kwa ujauzito uliofuata.

Takwimu Muhimu — Kenya & Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara

~13%Kiwango cha jumla cha preeclampsia SSA (tafiti ya mfumo)

5.6%–6.5%Makadirio ya preeclampsia katika tafiti za Kenya

~20%Sehemu ya vifo vya wajawazito kutokana na matatizo ya presha nchini Kenya

49.5%Watoto wenye uzito mdogo waliozaliwa kwa mama wenye preeclampsia (MTRH)

Kiini cha Tatizo 

• Kuchelewa kwa huduma za ujauzito: Ziara chache au kuchelewa kufika kliniki.
• Ukosefu wa vifaa: Upungufu wa mashine za kupimia presha na vipimo vya mkojo.
• Upungufu wa dawa: Dawa muhimu kama magnesium sulfate mara nyingi hazipatikani.
• Vikwazo vya kijamii: Umbali, gharama na elimu duni kuhusu dalili za hatari.

Vigezo vya hatari: Ujauzito wa kwanza, preeclampsia iliyopita, BMI ya juu, presha ya damu ya muda mrefu, upungufu wa damu, mimba ya watoto wengi, umri mkubwa ya mama.

Hatua za Kuzuia na Kukomesha

Hatua zenye ushahidi za kupunguza athari za preeclampsia ni pamoja na:

1. Kuanza uchunguzi mapema na kufuata angalau ziara 8 za WHO.
2. Kutumika kwa aspirin ya dozi ndogo na kalsiamu kwa wale walio kwenye hatari.
3. Vipimo vya presha na mkojo kila ziara ya ANC.
4. Rufaa ya haraka na upatikanaji wa huduma za dharura; matumizi ya magnesium sulfate kuzuia kifafa.
5. Kuimarisha huduma kwa watoto wachanga walio mapema (KMC, CPAP, kuhifadhi joto).

Wajibu wa Serikali na Jamii

Serikali inapaswa kuwekeza katika mafunzo kwa wahudumu wa afya wa ngazi ya jamii, kuhakikisha upatikanaji wa vifaa muhimu, na kuimarisha mifumo ya takwimu za afya ili kufuatilia magonjwa ya shinikizo la damu katika ujauzito. Elimu ya jamii ni muhimu ili wanawake watambue dalili mapema na kutafuta msaada.

Takwimu zimetolewa na 

Shirika la Afya Duniani (WHO), 2024.

Wizara ya Afya Kenya (KMIS, 2023).

Pan African Medical Journal & Moi Teaching and Referral Hospital Study, 2024